AI-act en Machineverordening: wat verandert er voor Nederlandse werkgevers met humanoïdes in 2026?

AI-Act: wat geldt vanaf augustus 2026

De AI-Act (EU 2024/1689) is op 1 augustus 2024 in werking getreden, maar verschillende verplichtingen gaan gefaseerd in. Vanaf 2 augustus 2026 zijn organisaties die een AI-systeem inzetten ('deployers') verplicht tot transparantie naar werknemers wanneer dat systeem hen direct kan beïnvloeden - en humanoid robots vallen daar volledig onder.

Praktisch betekent dit: een werknemer moet weten dát er een humanoid in zijn werkomgeving draait, wat die robot doet, en hoe data over de werknemer wordt verwerkt. Voor BotLease-klanten leveren wij de verplichte deployer-documentatie standaard mee.

Machineverordening: vervangt de Machinerichtlijn op 20 januari 2027

De huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG wordt op 20 januari 2027 vervangen door Verordening (EU) 2023/1230. Voor humanoïdes is dit relevant omdat zelflerende systemen - voorheen een grijs gebied - nu expliciet onder de richtlijn vallen. Een Apollo die zijn taakgedrag bijwerkt na een software-update vereist hernieuwde conformiteitsbeoordeling als die update 'wezenlijke wijzigingen' aanbrengt.

Wat is een 'wezenlijke wijziging' eigenlijk?

De Europese Commissie definieert het als: een verandering die de prestaties of veiligheid van de machine verandert op een wijze die niet door de oorspronkelijke risicobeoordeling was voorzien. Voor humanoïdes met VLA-modellen kan dit elke maand triggeren. Voor BotLease-klanten regelen wij de re-assessment als onderdeel van de lease - geen actie vereist.

AVG-aspect: wat als de robot camera's heeft?

Vrijwel alle humanoïdes hebben camerasystemen. Wanneer die werknemers in beeld kunnen brengen, geldt de AVG. Verwerking moet rechtmatigheid, proportionaliteit en doelbinding kennen - en je hebt een verwerkersovereenkomst nodig met je leverancier (BotLease tekent die standaard). Eén belangrijke regel: camerastreams mogen niet structureel buiten de EU worden verwerkt. Onze AI-stack draait om die reden op EU-cloud (Hetzner FSN, Frankfurt).

OR-aspect: instemmingsrecht onder de WOR

Onderschat dit niet. Op grond van artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft de OR instemmingsrecht bij regelingen die de werkomgeving wezenlijk veranderen. De introductie van een humanoid valt daar onder. Praktisch: betrek de OR vroeg, vóór de pilot. Wij hebben een standaard OR-document beschikbaar voor BotLease-klanten.

Aansprakelijkheid: wie als de robot schade veroorzaakt?

Dit is het meest gestelde juridische vraagstuk. De wettelijke productaansprakelijkheid ligt bij de fabrikant (richtlijn 85/374/EEG, herzien in EU 2024/2853). Werkgever-aansprakelijkheid voor schade aan derden ligt bij de werkgever zelf. BotLease's WA-verzekering wordt per deployment geregeld dekt het deployer-risico. De fabrikant-aansprakelijkheid is gedekt via Apptronik/Figure/Unitree's eigen verzekeringspolissen.

Samengevat

Een Nederlandse MKB-er die een humanoid inzet, moet vóór deployment: (1) een AI-Act deployer-registratie hebben, (2) een Machineverordening-conformiteitsbeoordeling, (3) een AVG-verwerkersovereenkomst, (4) OR-instemming, (5) WA-verzekering. Bij een BotLease-contract worden 1-3 en 5 door ons verzorgd. Punten 4 is altijd de verantwoordelijkheid van de werkgever zelf, maar wij leveren wel de stukken.